Bu çalışma, Orta Doğu’da süreğen istikrarsızlığın temel dinamiklerini güç mücadeleleri, diplomatik tıkanma ve jeopolitik kırılganlıklar ekseninde “uygarlık krizi” perspektifiyle incelemektedir. Bölgedeki çatışmalar çoğu zaman mezhepsel gerilimler, enerji rekabeti veya dış müdahaleler üzerinden açıklansa da çalışma bu süreçlerin birbirinden bağımsız değil; tarihsel, siyasal ve mekânsal bağlam içerisinde iç içe geçmiş çok katmanlı bir kriz düzeni ürettiğini savunmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; doküman incelemesi, eleştirel literatür değerlendirmesi ve tarihsel-sosyolojik çözümleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında medeniyetler çatışması yaklaşımı, oryantalizm eleştirileri, eleştirel jeopolitik perspektif ve bölgesel güvenlik kompleksi teorisi birlikte değerlendirilmiş; enerji koridorları, stratejik boğazlar, vekâlet savaşları ve bölgesel hegemonya mücadeleleri Orta Doğu’nun mekânsal güç coğrafyası bağlamında analiz edilmiştir. Bulgular, Orta Doğu’daki istikrarsızlığın yalnızca dönemsel güvenlik krizlerinden ibaret olmadığını; zayıf devlet kapasitesi, kimlik siyaseti, dış müdahale biçimleri, enerji jeopolitiği ve diplomatik kırılganlıkların birlikte işlediği yapısal bir düzen niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, Orta Doğu’da kalıcı istikrarın yalnızca askerî denge politikalarıyla değil; kapsayıcı diplomatik süreçler, bölgesel güvenlik iş birlikleri ve toplumsal meşruiyeti güçlendiren çok boyutlu yönetişim mekanizmalarıyla mümkün olabileceğini ileri sürmektedir.
This study examines the underlying dynamics of persistent instability in the Middle East through the lens of “civilizational crisis,” focusing on power struggles, diplomatic deadlock, and geopolitical fragilities. Although regional conflicts are frequently explained through sectarian tensions, energy competition, or external interventions, the study argues that these factors are deeply interconnected and collectively generate a multilayered crisis embedded within historical, political, and spatial contexts. Employing a qualitative research design, the study draws upon document analysis, critical literature review, and historical-sociological interpretation. Theoretical discussions are framed through the perspectives of the clash of civilizations debate, Orientalism, critical geopolitics, and regional security complex theory. In this context, energy corridors, strategic chokepoints, proxy wars, and regional hegemonic struggles are analyzed as key components of the spatial geography of power in the Middle East. Findings reveal that instability in the region cannot be reduced to temporary security crises alone; rather, it reflects a structural condition shaped by weak state capacity, identity politics, external interventions, energy geopolitics, and diplomatic fragilities operating simultaneously. Ultimately, the study argues that sustainable stability in the Middle East requires not only military balancing but also inclusive diplomatic frameworks, regional security cooperation, and multidimensional governance mechanisms capable of strengthening political legitimacy and social cohesion.
