Bu makale, Türkiye’de modernleşme ve laiklik tartışmalarında bazı toplum kesimleri tarafından sıkça başvurulan “Din elden gidiyor!” söylemini tarihsel, sosyolojik ve düşünsel bir çerçevede ele almaktadır. Çalışmanın temel varsayımı, söz konusu söylemin dindarlığı niceliksel ve görünür pratikler üzerinden tanımladığı; buna karşılık Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde dindarlığın niteliksel bir dönüşüm geçirdiğini göz ardı ettiğidir. Osmanlı toplumunda dinin büyük ölçüde bir kültür olarak ve geleneksel aidiyet çerçevesinde yaşandığı, Cumhuriyet döneminde ise dinin bireysel bilinç ve anlam alanına çekildiği savunulmaktadır. Şevket Süreyya Aydemir, Şemsettin Günaltay, Mehmet Akif Ersoy ve Halide Edip Adıvar’ın eserleri üzerinden, Cumhuriyet’in dini ortadan kaldıran değil; onu gelenek ve görenekten arındırarak yeniden tanımlayan bir değişim yarattığı ileri sürülmektedir.
This article examines the discourse of "Religion is being lost!", frequently resorted to by certain segments of society in debates on modernization and secularism in Turkey, within a historical, sociological, and intellectual framework. The core premise of the study is that this discourse defines religiosity through quantitative and visible practices; conversely, it ignores the qualitative transformation that religiosity underwent during the transition from the Ottoman Empire to the Republic. It is argued that while religion was experienced largely as a culture and within the framework of traditional belonging in Ottoman society, it shifted towards the sphere of individual consciousness and meaning during the Republican period. Through the works of Şevket Süreyya Aydemir, Şemsettin Günaltay, Mehmet Akif Ersoy, and Halide Edip Adıvar, it is asserted that the Republic did not abolish religion, but rather created a change that redefined it by purifying it from tradition and custom.
